Theo mô hình hệ Mặt Trời thì:
A

Trái đất chuyển động quanh Mặt Trời.

B

Trái Đất không chuyển động.

C

Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trăng.

D

Trái Đất chuyển động xung quanh Thổ Tinh.

Theo mô hình của Copernicus thì mô hình
hệ Mặt Trời gồm bao nhiêu hành tinh?
A

8

C

6

B

4

D

10

Mặt Trăng luôn hướng một mặt về phía Trái Đất vì
A

Mặt Trăng tự quay xung quanh mình nó với chu
kì bằng chu kì quay quanh Trái Đất

B

Mặt Trăng xoay quanh Trái Đất.

C

Mặt Trăng cùng với Trái Đất quanh xung quanh
Mặt Trời.

D Mặt Trăng cũng quanh xung quanh Mặt Trời.

Bầu trời sao quay xung quanh Trái Đất theo chiều
A từ phía đông sang phía Tây.
B từ phía Tây sang phía Đông.
C từ phía Nam sang phía Bắc.
D từ phía Bắc sang phía Nam.

Theo mô hình hệ Mặt trời của Copernicus thì:
A

Mặt trăng chuyển động xung quanh Trái
đất theo quỹ đạo hình elip.

B

Mặt trăng chuyển động quanh Trái đất theo
quỹ đạo tròn.

C

Mặt trăng chuyển động quanh Trái đất theo
quỹ đạo cong.

D Mặt trăng chuyển động quanh Mặt trời theo
quỹ đạo tròn

Chọn đáp án không đúng?
A

Thủy tinh, Kim tinh có thể nhìn thấy bằng mắt thường
vào ban đêm.

B

Từ Trái Đất quan sát thấy Mặt Trời, Thủy tinh,
Kim tinh đều thuộc cùng một mặt phẳng.

C

Sao Hôm, sao Mai chính là Kim tinh.

D Khi quan sát Kim tinh từ Trái Đất ta có thể thấy Kim tinh
sát đường chân trời.

Mặt Trăng, Trái Đất đều tự quay
quanh trục đi qua tâm của nó và
cũng chuyển động xung quanh Mặt
Trời tạo nên nhiều hiện tượng
thiên nhiên trên Trái Đất như nhật
thực, nguyệt thực, thủy triều. Vậy,
bản chất và thời điểm xảy ra các
hiện tượng này như thế nào, chúng
ta có thể dự đoán được không?

BÀI 6:

NHẬT THỰC, NGUYỆT THỰC,
THỦY TRIỀU

Trả lời câu hỏi
Tìm hiểu mục I SGK và trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Nêu hình dạng Trái Đất? Đường kính Trái Đất?
Câu 2: Nêu chu kì tự quay của Trái Đất và chu kì Trái Đất quay
xung quanh Mặt Trời.
Câu 3: Mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng quanh quanh Trái Đất và
mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất quay quanh Mặt Trời có đặc điểm
gì?
Câu 4: Khi nào thì xảy ra hiện tượng nhật thực hoặc nguyệt thực?

CÂU 1

Trái Đất có dạng gần
hình cầu, hơi dẹt ở hai
cực Bắc và Nam. Đường
kính trung bình của Trái
Đất khoảng 12756 km.

CÂU 2
Trái Đất tự quay
quanh trục Bắc –
Nam của nó với
chu kì 23 giờ 56
phút 4 giây.
Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời với quỹ đạo gần tròn với chu
kì 365, 25 ngày.

CÂU 3
Mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng quanh quanh Trái Đất và mặt
phẳng quỹ đạo của Trái Đất quay quanh Mặt Trời lệch nhau một
góc khoảng 50.
CÂU 4
Khi Mặt Trời nằm trên đường thẳng giao nhau giữa hai mặt phẳng
trên thì xảy ra hiện tượng nguyệt thực hoặc nhật thực.

1

TRÁI ĐẤT VÀ MẶT
TRĂNG

Trái Đất có dạng gần hình cầu,
hơi dẹt ở hai cực Bắc và Nam.
Đường kính trung bình của Trái
Đất khoảng 12756 km. Trái Đất tự
quay quanh trục Bắc – Nam của
nó với chu kì 23 giờ 56 phút 4
giây. Trái Đất quay xung quanh
Mặt Trời với quỹ đạo gần tròn với
chu kì 365, 25 ngày.

1

TRÁI ĐẤT VÀ MẶT
TRĂNG

Mặt trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất
của trái đất, nhỏ hơn trái đất khoảng 4
lần, cách trái đất khoảng 384 000 km.
Mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng
quanh quanh Trái Đất và mặt phẳng
quỹ đạo của Trái Đất quay quanh Mặt
Trời lệch nhau một góc khoảng 50. Khi
Mặt Trời nằm trên đường thẳng giao
nhau giữa hai mặt phẳng trên thì xảy ra
hiện tượng nguyệt thực hoặc nhật
thực.

Nhóm 2
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Tìm hiểu mục II SGK và trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Nhật thực xảy ra khi nào? Mặt Trăng ở vị trí
nào so với Trái Đất và Mặt Trời sẽ xảy ra nhật
thực?
Câu 2: Hiện tượng nhật thực mỗi năm thường xảy
ra như thế nào?

Trả lời câu hỏi

Tìm hiểu mục II SGK và trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Khi nào thì xảy ra nhật thực toàn phần, nhật thực
hình khuyên, nhật thực một phần?
Câu 2: Phân biệt nhật thực toàn phần và nhật thực hình
khuyên. Nêu vai trò của Mặt Trăng trong hai hiện tượng
này?
Câu 3: Trình bày diễn biễn của nhật thực

CÂU 1

Nhật thực xảy ra khi ba thiên thể Mặt Trời, Mặt Trăng,
Trái Đất gần như thẳng hàng và Mặt Trăng ở vị trí giữa
Trái Đất và Mặt Trời.

CÂU 2
Mỗi năm có tới 5 lần nhật thực.
Lần nhật thực đầu vào tháng
giêng, lần 2 vào kì không Trăng
của tuần tiếp theo, lần 3 là sau 6
tuần Trăng, lần 4 xảy ra vào tuần
Trăng tiếp theo, lần 5 xảy ra sau
lần đầu 12 tuần Trăng.

CÂU 3
Nhật thực toàn phần xảy ra khi đĩa tối của Mặt
Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời.
Nhật thực hình khuyên xảy ra khi Mặt Trời, Mặt
Trăng và Trái Đất phải cùng nằm trên một
đường thẳng, nhưng Mặt Trăng không che hết
hoàn toàn Mặt Trời.
Nhật thực một phần xảy ra khi Mặt Trời, Mặt
Trăng và Trái Đất không hoàn toàn nằm trên
cùng một đường thẳng.

CÂU 4
Nhật thực toàn phần: xảy ra khi đĩa tối của Mặt Trăng che
khuất hoàn toàn Mặt Trời và người quan sát nằm trong đĩa tối
của Mặt Trăng.
Nhật thực hình khuyên: xảy ra khi Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất
nằm cùng trên một đường thẳng, nhưng Mặt Trăng không che
hết toàn toàn Mặt Trời. Khi đó Mặt Trời vẫn hiện ra như một
vòng đai rực rỡ bao quanh đĩa Mặt Trăng.
Vai trò của Mặt Trăng: đóng vai trò là vật chắn sáng, làm cho
ánh sáng Mặt Trời không thể chiếu đến Trái Đất.

CÂU 5
Bóng Mặt Trăng in lên Mặt Trời bắt
đầu từ rìa phải của Mặt Trời, sau đó
lớn dần. Đến pha cực đại (pha toàn
phần) nếu người quan sát ở vùng
trung tâm nhật thực sẽ thấy Mặt Trời
bị che khuất hoàn toàn (nếu là nhật
thực toàn phần) hoặc còn chứa một
vòng bên ngoài (nếu là nhật thực
hình khuyên). Sau đó Mặt Trăng ra
khỏi Mặt Trời rìa phải sáng như lưỡi
liềm.
Phần sáng lớn dần và khi Mặt Trăng
ra khỏi Mặt Trời thì nhật thực kết
thúc.

2

NHẬT THỰC

Nhật thực xảy ra khi
ba thiên thể Mặt Trời,
Mặt Trăng, Trái Đất
gần như thẳng hàng
và Mặt Trăng ở vị trí
giữa Trái Đất và Mặt
Trời.

2

NHẬT THỰC

Tùy theo vị trí quan
sát trên trái đất, vị trí
của Mặt trăng, mặt
trời trên quĩ đạo,
thời điểm khi nhật
thực xảy ra, ta sẽ
quan sát được nhật
thực khác nhau

Toàn cảnh nhật thực toàn phần xảy ra trong 1 phút 54s được ghi lại ở Nam cực
vào ngày 4/12/2021

Việc dùng mắt để quan sát trực tiếp nhật thực có an toàn không?
Giải thích và trình bày một số phương pháp để quan sát nhật thực?
Vì Mặt Trời là một nguồn
sáng mạnh, nếu chúng ta
nhìn trực tiếp trong thời
gian dài sẽ làm võng mạc
bị phá hủy nặng nề, vì vậy
để không bị ảnh hưởng
bởi ảnh sáng Mặt Trời lên
mắt, không được dùng
mắt để quan sát trực tiếp
nhật thực.

Một số phương pháp quan sát nhật thực:
Dùng một chiếc gương, hoặc một
chiếc thẻ cứng đục lỗ, quay lưng lại
với Mặt Trời, đặt gương hoặc thẻ
lên cửa sổ và để hình ảnh của Mặt
Trời xuất hiện trên bức tường đối
diện. Lợi thế của việc này là nhiều
người có thể quan sát nhật thực
cùng nhau

Một số phương pháp quan sát nhật thực:
Các loại kính lọc ánh
nắng mặt trời nhất định
được thiết kế chuyên
biệt để quan sát mặt trời.

Trả lời câu hỏi

Nhiệm vụ 1: Thảo luận và trả lời các câu hỏi sau.
Câu 1: Nguyệt thực là gì?
Câu 2: Hãy giải thích hiện tượng nguyệt thực? Nguyệt
thực thường xảy ra vào ngày nào?
Câu 3: Sử dụng hình 6.9 trình bày các pha của nguyệt
thực.
Câu 4: Giải thích tại sao nguyệt thực lại kéo dài hơn so
với nhật thực?

CÂU 1

Nguyệt thực là hiện tượng mặt trăng bị che khuất khi đi
vào vùng bóng tối phía sau trái đất

CÂU 2
Giải thích hiện tượng nguyệt thực
Trái Đất và Mặt Trăng
cùng chuyển động xung
quanh Mặt Trời, vì thế có
lúc Mặt Trăng đi vào
phần bóng tối của Trái
Đất và bị che khuất khi
đó hiện tượng nguyệt
thực sẽ xảy ra. Hiện
tượng
nguyệt
thực
thường xảy ra vào
những đêm trăng rằm.

CÂU 3
Nguyệt thực toàn phần xảy
ra khi Mặt Trăng chui hoàn
toàn vào vùng bóng tối của
Trái Đất. Lúc này ánh trăng
sẽ bị mờ đi và Mặt Trăng sẽ
có màu đỏ sẫm.

CÂU 3

Nguyệt thực bán phần
xảy ra khi Mặt Trăng đi
vào vùng bóng nửa tối
của Trái Đất.

CÂU 3

Nguyệt thực một phần xảy
ra khi chỉ một phần của Mặt
Trăng đi vào bóng tối của
Trái Đất. Lúc này ánh trăng
sẽ bị mờ đi và Mặt Trăng sẽ
bị khuyết một phần.

CÂU 4
Nguyệt thực thường kéo dài hơn
so với nhật thực vì nhật thực xảy ra
khi Mặt Trăng ở giữa Mặt Trời và
Trái Đất mà Mặt Trăng nhỏ hơn Mặt
Trời rất nhiều nên khi ta thấy Mặt
Trăng đi qua Mặt Trời với thời gian
rất ngắn. Còn nguyệt thực xảy khi
Trái Đất ở giữa Mặt Trời và Mặt
Trăng mà Trái Đất to hơn Mặt Trăng
nhiều lần do đó vùng tối và vùng
nửa tối rất rộng nên khi ta thấy Trái
Đất đi qua Mặt Trời với thời gian
dài hơn.

3

NGUYỆT
THỰC

Nguyệt thực là hiện
tượng mặt trăng bị
che khuất khi đi vào
vùng bóng tối phía
sau trái đất

2

NGUYỆT
THỰC

PHÂN LOẠI

Nguyệt thực toàn phần: Khi mặt
trăng đi vào vùng bóng tối của
Trái đất
Nguyệt thực một phần: Khi mặt
trăng đi qua vùng bóng mờ của
trái đất

2

NGUYỆT
THỰC

PHÂN LOẠI

Nguyệt thực một phần

Nguyệt thực toàn phần

SO SÁNH NHẬT THỰC VÀ NGUYỆT THỰC
Sự giống nhau
Hiện tượng nhật thực và nguyệt
thực đều xảy ra khi Mặt Trăng,
Mặt Trời và Trái Đất cùng nằm
trên một đường thẳng hoặc gần
thẳng hàng với nhau. Cả 2 hiện
tượng này đều có 2 dạng là một
phần và toàn phần.

SO SÁNH NHẬT THỰC VÀ NGUYỆT THỰC
Sự khác nhau
•Hiện tượng nhật thực xảy ra khi vị trí của Mặt Trăng ở giữa Trái Đất và Mặt
Trời theo đường thẳng. Vì nằm ở vị trí đó nên Mặt Trăng có thể che phủ một
phần hoặc toàn bộ phần ánh sáng của Mặt trời chiếu lên Trái Đất, khiến cho
trời trở nên tối sầm vào giữa ban ngày. Hiện tượng này còn có thêm một
dạng nữa là nhật thực hình khuyên, do Mặt Trăng ở xa Trái Đất nên không
thể che khuất được hết Mặt Trời nên sẽ tạo thành hình tròn với màu đen ở
giữa. Bên cạnh đó, nhật thực thường xảy ra từ 2 đến 5 lần trong 1 năm
nhưng chỉ diễn ra ở phạm vi hẹp nên hiếm khi được chứng kiến.
•So với nhật thực thì nguyệt thực ít khi xuất hiện hơn, nguyệt thực chỉ
thường xảy ra từ 0 đến 3 lần trong 1 năm và cứ 5 năm sẽ có 1 năm không
diễn ra hiện tượng này. Mỗi khi hiện tượng nguyệt thực xảy ra, có tới một
nửa Trái Đất có thể quan sát được.

Nhóm 3
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Câu 1: Hiện tượng thủy triều là gì?
Câu 2: Nguyên nhân sinh ra hiện tượng thủy triều?
Câu 3: Giải thích hiện tượng triều cường, hiện tượng thủy triều
yếu nhất?
Câu 4: Hãy biểu diễn lực hấp dẫn giữa Mặt Trăng và Trái Đất ở
những vùng triều cao.
Câu 5: Hãy giải thích tại sao vào khoảng tháng 9, tháng 10 hằng
năm thường xảy ra triều cường vào cuối buổi chiều gây ngập
lụt.

CÂU 1

Thủy triều là hiện tượng
mực nước ở ven biển, cửa
sông tại một nơi lên,
xuống theo chu kì đúng
bằng khoảng thời gian
giữa hai lần liên tiếp Mặt
Trăng di chuyển qua vị trí
đó trên bầu trời.

CÂU 2

Nguyên nhân chính của thủy triều
là do lực hấp dẫn giữa Mặt Trăng
và Trái Đất. Vì Trái Đất không
hoàn toàn rắn mà có lớp nước
bao bọc bên ngoài nên gia tốc do
Mặt Trăng truyền cho các phần
của Trái Đất là không giống nhau;
gia tốc tổng hợp làm phần nước
chuyển động, gây ra hiện tượng
thủy triều.

CÂU 3
Trong những ngày Mặt Trăng, Trái Đất
và Mặt Trời thẳng hàng tổng hợp lực
hấp dẫn do Mặt Trăng và Mặt Trời tác
dụng lên Trái Đất và lớp nước bao
xung quanh là lớn hơn, do đó sẽ xảy ra
triều cường.

CÂU 3

Vào những ngày không trăng,
hướng Mặt Trời vuông góc với
Mặt Trăng, khi đó thủy triều yếu
nhất.

CÂU 4

Lực hấp dẫn do Mặt Trăng và Mặt Trời tác dụng
lên lớp nước trên bề mặt Trái Đất là và