CHUYÊN ĐỀ 2 -BÀI 4

XÁC ĐỊN
PHƯƠNG HƯ

ĐOÁN HÌNH ẨN GIẤU

1
4
7

2
5
8

3
6
9

ĐÂY LÀ NƠI NHÌN RÕ HIỆN TƯỢNG NHẬT
THỰC TOÀN PHẦN NHẤT XẢY RA VÀO NĂM
1995 Ở VIỆT NAM

Tên vệ tinh tự nhiên của Trái Đất

MẶT TRĂNG

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Tên của thiết bị xác định phương
hướng?
LA BÀN

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Nguyên nhân gây ra hiện tượng
thủy triều trên Trái Đất?
LỰC HẤP DẪN GIỮA
MẶT TRĂNG VÀ MẶT
TRỜI
THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Tên hành tinh gần Mặt Trời nhất?

THỦY TINH

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Tên hành tinh thứ hai gần Mặt
Trời?
KIM TINH

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Ta thường thấy Mặt Trăng khi nào?

BAN ĐÊM

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Tên Thiên hà của chúng ta?

NGÂN HÀ

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Tên hành tinh ngoài Trái Đất mà
con người đã đặt chân tới?
SAO HỎA

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Hệ mặt trời có bao nhiêu hành
tinh?
8 hành tinh

THỜI GIAN

10

9

8
7 GIỜ
6
5
HẾT

4

3

2

1

Ngày 24 tháng 10 năm 1995, nhật thực toàn
phần đã diễn ra với tâm điểm cực đại nhật thực
tại vùng biển gần Quần đảo Trường Sa của Việt
Nam. Ở đất liền, tỉnh Bình Thuận là nơi quan
sát được nhật thực với phần Mặt Trời bị che
khuất lớn nhất.
Lần nhật thực năm 1995, Việt Nam đón tiếp
nhiều đoàn khoa học gia quốc tế đến từ các
nước phát triển về khoa học và vật lý thiên văn
như Nga, Nhật, Pháp, Hoa Kỳ. Trong đó có nhà
vật lý Norman Foster Ramsay (đạt giải Nobel
Vật lý năm 1989), nhà vật lý Georges Charpak
(đạt giải Nobel Vật lý năm 1992).

Tem bưu chính gắn liền
với hiện tượng nhật
thực năm 1995

Con tàu đang ngoài
đại dương bao la thì
thiết bị định vị của
con tàu bị hỏng.
Thuyền trưởng phải
làm cách nào để biết
phương hướng?

Làm thế nào ta có
thể xác định được
phương hướng dựa
vào bầu trời sao vào
ban đêm?

Khi đi trên biển hoặc chơi sa mạc,
nếu không có la bàn và thiết bị định
vị thì chúng ta phải dựa vào quan sát
bầu trời sao ban đêm để xác định
phương hướng. Vậy căn cứ vào đặc
điểm nào trên bầu trời sao mà chúng
ta xác định được phương hướng.

Steven Callahan (sinh năm
1952) là một tác giả, kiến trúc sư hải
quân, nhà phát minh người Mỹ. Năm
1982, ông sống sót sau hơn hai
tháng rưỡi trôi dạt trên Đại Tây
Dương. Trong suốt thời gian trôi
dạt, trước khi được một tàu đánh cá
phát hiện ra gần quần đảo
Caribbean, ông đã dựa vào các dấu
hiệu trên bầu trời, dùng ba bút chì
gắn với nhau, thực hiện lộ trình
2987 km của mình một cách chính
xác.

BÀI 4: XÁC ĐỊNH PHƯƠNG
HƯỚNG
CHUYÊN ĐỀ KẾT NỐI TRI THỨC 10

Thảo luận
nhóm

Làm thế nào người ta có
thể xác định vị trí một ngôi
sao trên nền trời sao một
cách chính xác?

Người ta đã nhóm các
ngôi sao sáng cạnh nhau
thành các chòm sao để dễ
nhận dạng trên bầu trời

Thảo luận
nhóm

Làm thế nào xác định được
vị trí các chùm sao?

Người ta đã lập các bản
đồ sao

I

BẢN ĐỒ SAO

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

1 Bản đồ sao là gì?
2 Tại sao lại cần bản đồ sao?
3 Sử dụng bản đồ sao như thế nào?

I

BẢN ĐỒ SAO

Bản đồ sao gồm hình ảnh các chòm sao được định vị trên bầu
trời dựa vào vị trí quan sát, thời điểm quan sát ở mặt đất theo
các vĩ độ nơi quan sát.
Bản đồ sao giúp chúng ta xác định các ngôi sao, các chòm sao
dễ dàng hơn.
Khi kết hợp quan sát trực tiếp theo hướng cố định và xem xét
bản đồ sao, giúp chúng ta xác định được vị trí các chòm sao
trên bầu trời.

Thảo luận
nhóm

Dựa vào vị trí các chòm
sao, vị trí sao Bắc Cực

Nêu căn cứ xác định
phương hướng khi quan
sát bầu trời sao?

Thảo luận
nhóm

Các chòm sao thay đổi vị trí
trên bầu trời như thế nào?

Các chòm sao luôn chuyển
động trên bầu trời theo
hướng từ Đông sang Tây khi
ta quan sát từ Trái Đất,
nhưng sao Bắc Cực ở gần
phía cực Bắc của Trái Đất
gần như không thay đổi vị
trí.

Chiều dịch chuyển của một số chòm
sao khi quan sát từ trái đất

Thảo luận nhóm

Nêu một số đặc điểm khác nhau khi
quan sát các chòm sao ở bán cầu
Bắc và bán cầu Nam

Bản đồ sao Bắc bán cầu

Bản đồ sao Nam bán cầu

I

BẢN ĐỒ SAO

Một người đứng ở Bắc bán cầu
quan sát các sao chuyển động
theo các vòng cung ngược với
chiều quay của kim đồng hồ. Bên
tay phải là phía Đông bên tay trái
là phía tây, chuyển động nhìn
thấy của bầu trời theo chiều từ
Đông sang Tây; (mặt trời mọc ở
phía đông lặn ở phía tây)

Bản đồ sao Bắc bán cầu

I

BẢN ĐỒ SAO

Một người đứng ở Nam bán cầu
Quan sát các chòm sao chuyển động
theo các vòng cung cùng chiều cùng
chiều quay của kim đồng hồ. Bên tay
phải là phía tây bên tay trái là Phía
Đông. Chuyển động nhìn thấy của
bầu trời theo chiều từ Tây sang Đông
(mặt trời mọc ở phía tây lặn ở phía
đông)
Bản đồ sao Nam bán cầu

Bản đồ
sao quay

Bản đồ
sao quay

Thảo luận nhóm

Tìm hiểu trên internet sách báo tên
các chòm sao và sự xuất hiện các
chòm sao theo mùa như thế nào?

MÙA XUÂN

Chòm sao đại hùng (Gấu lớn)

MÙA XUÂN

Chòm sao mục phu

MÙA XUÂN

Chòm sao sư tử

MÙA XUÂN

Chòm sao xử nữ

MÙA XUÂN

Chòm sao trường hà

MÙA HÈ

Các chòm sao sẽ ngự trị trên bầu trời mùa hè bao gồm ba chòm sao sở hữu
ba sao rất sáng, hình thành nên Tam giác Mùa hè gồm Thiên Nga, Thiên Ưng
và Thiên Cầm

MÙA HÈ

Chòm sao Cung thủ

MÙA HÈ

Chòm sao thiên yết (bọ cạp)

MÙA HÈ

Chòm sao xà phu

MÙA THU

Chòm sao thiên vương

MÙA THU

Chòm sao thiên hậu

MÙA THU

Chòm sao tiên nữ

MÙA THU

Chòm sao Anh tiên (phò mã)

MÙA ĐÔNG

Tam giác mùa đông được hình thành từ ba trong những ngôi sao sáng nhất trên bầu trời mùa đông.
Nó là một tam giác đều, do tưởng tượng được vẽ trên Thiên cầu, với các đỉnh xác định của nó lần
lượt là: Sirius , Betelgeuse và Procyon. Các ngôi sao này thuộc ba chòm sao lần lượt là  Đại khuyển,
thợ săn và tiểu khuyển

MÙA ĐÔNG

Chòm sao ngự phu

MÙA ĐÔNG

Chòm sao Đại khuyển. Chòm sao có diện tích trung bình này chứa ngôi
sao sáng nhất bầu trời đêm là Sirius

MÙA ĐÔNG

 Chòm sao Tiểu Khuyển chứa một trong những ngôi sao
sáng nhất trên bầu trời đêm, sao Procyon

MÙA ĐÔNG

Chòm sao song tử

MÙA ĐÔNG

Chòm sao thợ săn