Câu 2: Trình bày quá trình chuyển hoá của giá trị hàng hoá qua các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản.

1.      Khái niệm giá trị hàng hoá

Trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội khác nhau, sản xuất hàng hoá có bản chất khác nhau, nhưng một vật phẩm sản xuất ra khi đã mang hình thái là hàng hoá thì đều có hai thuộc tính cơ bản là giá trị sử dụng và giá trị hàng hoá.

Muốn hiểu được giá trị hàng hoá phải đi từ giá trị trao đổi. Mác viết: “Giá trị trao đổi trước hết biểu hiện ra như là một quan hệ về số lượng, là một tỷ lệ theo đó những giá trị sử dụng loại này được trao đổi với những giá trị sử dụng loại khác”.

Ví dụ: 1 mét vải = 10kg thóc.

Vấn đề đặt ra là, tại sao vải và thóc là hai hàng hoá có giá trị sử dụng khác nhau lại có thể trao đổi được với nhau,  hơn nữa chúng lại trao đ ổi theo một tỉ lệ nhất định?

Sở dĩ hai hàng hoá khác nhau là vải và thóc lại có thể trao đổi được với nhau, bởi vì giữa những hàng hoá khác nhau đó có một cái gì đó chung, cái chung đó không phải là vải, là thóc… , nhưng lại là cải mà cả vải, thóc… đều có thể quy về được. Các giá trị trao đổi khác nhau phải được quy thành cái chung đó, và mỗi giá trị trao đổi đều đại biểu cho một lượng nhiều hay ít của cái chung ấy.

Vậy cái chung ấy phải chăng là giá trị sử dụng của hàng hoá?

Mác viết: “Nét đặc trưng của quan hệ trao đổi hàng hoá chính lại là việc phải tạm gạt giá trị sử dụng của hàng hoá ra một bên”.

Nếu không phải là giá trị sử dụng, thì cái gì là chung cho mọi giá trị trao đổi?

Mác đã chỉ rõ: “Nếu gạt giá trị sử dụng của vật thể hàng hoá ra một bên, thì vật thể hàng hoá chỉ còn có một thuộc tính mà thôi, cụ thể là chúng là sản phẩm của lao động”.

Như vậy một khi không kể đến giá trị sử dụng của hàng hoá, có nghĩa nó không còn là vải, thóc… hay là một vật có ích nào nữa, nó chỉ còn lại có tính chất chung của các thứ lao động khác nhau, đó là sự hao phí lao động của con người.

Rõ ràng , nếu bóc cái vỏ giá trị sử dụng, cũng như tính hữu ích của lao động ra, gạt bỏ cái vẻ bề ngoài tuỳ tiện ngẫu nhiên của giá trị trao đổi, thì ta sẽ thấy tất cả các hàng hoá đều giống nhau hoàn toàn, đều có một thực thể xã hội như nhau, đều là những vật kết tinh đồng nhất - đó là sức lao động của con người được tích luỹ lại. Nhờ có cơ sở chung đó mà các hàng hoá có thể trao đổi được với nhau. Vì vậy, người ta trao đổi hàng hoá cho nhau chẳng qua là trao đổi lao động của mình ẩn giấu trong những hàng hoá ấy. Chính lao động hao phí để tạo ra hàng hoá là cơ sở chung của việc trao đổi và nó tạo thành giá trị của hàng hoá.

Vậy, giá trị của hàng hoá là lao động xã hội của người sản xuất kết tinh trong hàng hoá, còn giá trị trao đổi chẳng qua chỉ là hình thái biểu hiện của giá trị hàng hoá.

Đến đây ta nhận thức được, thuộc tính tự nhiên của hàng hoá là giá trị sử dụng, thuộc tính xã hội của hàng hoá là hao phí lao động kết tinh trong nó và là giá trị. Bất kì một vật nào muốn trở thành hàng hoá đều phải có đủ hai thuộc tính là giá trị sử dụng và giá trị, nếu thiếu một trong hai thuộc tính đó, sản phẩm không thể là hàng hoá.

2.      Quá trình chuyển hoá giá trị hàng hoá thành giá cả sản xuất

Cùng với sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân và lợi nhuận bình quân thì giá trị hàng hoá chuyển hoá thành giá cả sản xuất.

Giá cả sản xuất  = Chi phí sản xuất + lợi nhuận bình quân. (Giá cả sản xuất = k + p).

 Tiền đề của giá cả sản xuất là sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân. Điều kiện để giá trị hàng hoá chuyển thành giá cả sản xuất gồm có: đại công nghiệp cơ khí Tư bản chủ nghĩa phát triển; Sự lien hệ rộng rãi giữa các ngành sản xuất; quan hệ tín dụng phát triển, tư bản tự do di chuyển từ ngành này sang ngành khác.

Trong sản xuất hàng hoá giản đơn thì giá cả hàng hoá sẽ xoay quay giá trị hàng hoá. Giờ đây, giá cả hàng hoá sẽ xoay quanh giá cả sản xuất. Xét về mặt lượng, ở mỗi ngành, giá cả sản xuất và giá trị hàng hoá có thể không bằng nhau, nhưng đứng trên phạm vi toàn xã hội thì tổng giá cả sản xuất luôn bằng tổng giá trị hàng hoá. Trong mối quan hệ này thì giá trị vẫn là cơ sở, là nội dung bên trong giá cả sản xuất; giá cả sản xuất là cơ sở của giá cả thị trường, và giá cả thị trường xoay quanh giá cả sản xuất.

Như vậy, trong giai đoạn tự do cạnh tranh của Chủ nghĩa tư bản, khi giá trị thằng dư chuyển hoá thành lợi nhuận bình quân thì giá trị hàng hoá sẽ chuyển hoá thành giá cả sản xuất và quy luật giá trị cũng biểu hiện thành quy luật giá cả sản xuất.