Tên khai sinh của ông là: Nguyễn Xuân Hồng.
Sinh ngày: 12 tháng 12 năm 1928.
Quê ở: Châu Thành, Tây Ninh.
Nguyên Tổng Thư ký Hội Âm nhạc TPHCM, Uỷ viên Thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam (khoá 3), Phó Tổng Thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam (khoá 4). Đã mất.

Xuân Hồng tham gia cách mạng và hoạt động âm nhạc từ Kháng chiến chống Pháp. Nhưng đặc biệt, ông đã nổi lên trong Kháng chiến chống Mỹ cứu nước với rất nhiều tác phẩm tiêu biểu. Là một trong những người lính trụ lại miền Nam sau Hiệp định Genève, Xuân Hồng vừa làm công tác giao liên vừa sáng tác ca khúc. Những sáng tác như Bài Ca May Áo, Xuân Chiến Khu, Chiếc Khăn Tay... của ông trong những năm đen tối của miền Nam đã thắp lên ngọn lửa hy vọng trong bao nhiêu con tim.

Ông là một trong những người góp công lớn xây dựng nền Văn nghệ Giải phóng. Trong thời kỳ làm Đoàn trưởng Đoàn Văn công Quân Giải phóng, ông cũng có nhiều sáng tác như Hành Quân Đêm (viết cùng Trí Thanh), đặc biệt là Tiếng Chày Trên Sóc Bom Bo. Có một thời gian, ông đảm nhiệm Trưởng ban Văn nghệ Cục Chính trị Quân Giải phóng.

Sau thống nhất đất nước, Xuân Hồng có ngay Mùa Xuân Trên Thành Phố Hồ Chí Minh đầy ấn tượng. Là một nhạc sĩ tiêu biểu của cuộc chiến tranh cách mạng, Xuân Hồng luôn hướng về người lính. Những tác phẩm gần đây của ông vẫn là những tác phẩm viết cho người lính như Mùa Xuân Bên Cửa Sổ, Cây Đàn Guitare Của Đại Đội 3, Người Mẹ Việt Nam... Bài hát cuối cùng ông viết là Nắng Sài Gòn, hướng tới kỷ niệm 300 năm Sài Gòn.

Xuân Hồng đã xuất bản nhiều tuyển tập, album audio tác giả và phim video. Ông đã có nhiều giải thưởng như Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu, Giải thưởng Hội Nhạc sĩ Việt Nam...

(Trích “Nhạc sĩ Việt Nam hiện đại” - Hội Nhạc sĩ Việt Nam)

Tên khai sanh tôi là Nguyễn Hồng Xuân, khi lớn lên đi tham gia cách mạng, trong giao dịch thư từ công tác, thỉnh thoảng tôi nhận được thư ngoài phong bì đề: Mến gởi chị Hồng Xuân. Qua nhiều lần tôi cảm thấy tự ái vì mình đường đường là con trai mà có ai đó cố ý hay vô tình định lẳng mất đi cái thiên chức mày râu của mình thì thất bại quá, thậm chí nguy hiểm nữa. Dù vậy, tôi vẫn giữ tên ấy trong khai sanh của mình. Nhưng khi bắt đầu sáng tác nhạc tôi đảo ngược lại theo kiểu hợp âm đảo một, trong luật hòa âm của âm nhạc để nghe cho có vẻ khỏe hơn, nhưng rồi Xuân Hồng cũng chẳng cứng cáp gì hơn Hồng Xuân. Tuy nhiên, có điều làm tôi thú vị, bởi lẽ, qua văn học nghệ thuật, nói cụ thể là qua chữ nghĩa, nhất là qua tác phẩm, làm cho sự tưởng tượng của con người đẹp thêm lên. Đó chính là điều kỳ diệu của nghệ thuật.

Tuy làm nghề nông, nhưng ông thân sinh ra tôi có chút ít chữ nghĩa, thích đọc thơ, ca, truyện sử. Ông cụ thích nhất là thơ Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu và truyện Kiều, biết nhiều sử tích chuyện đời xưa và yêu âm nhạc, sử dụng thành thạo hai nhạc cụ gọi là độc huyền cầm (còn gọi là đàn bầu) và đàn cò (còn gọi là đàn nhị). Thỉnh thoảng cụ hòa nhạc với bạn bè, nhưng thường xuyên chơi một mình, nhứt là vào lúc đêm khuya thanh vắng.

Tôi có hai anh em trai (tôi là em) nhưng không biết ba tôi nhận xét như thế nào mà cụ chỉ dạy đờn cho mỗi mình tôi. Cụ hỏi tôi muốn học cây đờn nào, tôi chọn cây đờn độc huyền, còn đờn cò tôi không thích vì thấy người kéo đờn ngồi coi bộ xấu tường quá.

Lúc tôi lên năm tuổi, ba tôi bắt đầu dạy tôi đờn theo kiểu truyền ngôn và tôi học tương đối nhanh, được các cụ khen là "sáng dạ". Khi chưa đi học chữ, tôi đã thuộc lòng và có thể đờn được hàng chục bài nhạc cổ loại ngắn như: Bình bán, Kim tiền, Ngũ điểm, Bài tạ, Hành vân, Lưu thủy đoản, Lạc âm thiều, Long hổ hội, Tam pháp nhập môn, v.v... Sau khi biết đọc, biết viết cụ bắt tôi phải học cách đọc thuộc lòng theo bản đờn nhạc cổ hò xự xang xê cống... tập đờn và hòa tấu với cụ.

Cuộc đời tôi không may mắn trên con đường học nhạc. Trong lúc tôi đang say mê học tập thì ba tôi lâm bịnh và mất lúc tôi mới mười ba tuổi.

Tuy không có người dạy tiếp nhưng tôi vẫn tiếp tục chơi theo sự hiểu biết. Ngoài những bài bản đã học, tôi còn bắt chước được vài ngón rao (dạo đờn) của ba tôi mà nhiều người chung quanh nói rằng nghe rất giống tiếng đờn của ông cụ.

Ba tôi mất cả nhà đều hết sức đau khổ, nhứt là mẹ tôi. Vì quá buồn nên tôi bỏ bẵng đi một thời gian không đờn ca. Đến một lúc nỗi buồn đã nguôi ngoai, tôi lại đem đờn ra chơi và cứ mỗi lần đánh đờn là hầu như lần nào tôi cũng đều có dạo lại vài câu rao đã bắt chước được của ông già. Thỉnh thoảng về đêm, sau khi học bài, làm bài, tôi lấy độc huyền ra chơi một mình và những lần như vậy đều bị mẹ tôi rầy. Tôi chưa hiểu vì sao khi ba tôi còn sống, mỗi khi ông chơi đờn mẹ tôi rất thích nghe, đối với tôi, mẹ thường nhắc tập đờn, bây giờ mỗi lần chơi đờn bà lại rầy la con. Đôi lúc tôi nghĩ nông cạn, có lẽ vì không muốn tôi thức khuya ảnh hưởng tới học hành bà mới la rầy khuyên bảo. Về lý do, bà thường nói: "Ban đêm không nên đờn, vì ma quỉ nó vào nó nghe". Vốn cũng không mấy gì sợ ma, vả lại, ban ngày bận đi học, ít có thì giờ nên tôi thường chơi đờn về đêm. Nhiều lần rầy bảo mà tôi vẫn không thôi đến nỗi mẹ tôi phải dọa rằng: "Con không nên chơi độc huyền nữa vì chơi loại đờn này sớm muộn gì cũng bị đui mù. Con khộng thấy mấy người đờn độc huyền đi ăn xin ngoài chợ đó sao". Và cây đờn độc huyền chấm dứt đối với tôi từ đó.

Ôi ! Sự non dại của tuổi nhỏ, sự khờ khạo vô tình đôi khi thật đáng trách. Tôi có biết đâu mỗi lần nghe lại tiếng đờn độc huyền như gợi lại trong tâm tư mẹ tôi nỗi buồn nhớ khôn cùng về một quá khứ không bao giờ lập lại được, đó là hình ảnh của cha tôi và tiếng đờn nỉ non ảo não của Người. Giờ đây mỗi lần nhớ đến chuyện ấy tôi vẫn còn thấy nao nao trong lòng vì nỗi ân hận. (Theo Internet)