Tiểu đường tuýp 2 góc nhìn chuyên môn từ bác sĩ Vũ Sơn

Tiểu đường tuýp 2 là một trong những căn bệnh mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu và tại Việt Nam. Với tư cách là một bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tôi nhận thấy sự gia tăng đáng báo động về số lượng bệnh nhân mắc bệnh trong những năm gần đây. Điều đáng nói, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nặng. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này – không chỉ qua sách vở, mà từ chính trải nghiệm lâm sàng của chúng tôi trong điều trị và tư vấn cho hàng ngàn bệnh nhân.

Tiểu đường tuýp 2 là gì?

Tiểu đường tuýp 2 là dạng tiểu đường phổ biến nhất, chiếm khoảng 90% tổng số ca bệnh. Đây là tình trạng cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả (đề kháng insulin) hoặc không sản xuất đủ insulin để duy trì mức đường huyết ổn định.

Từ góc nhìn chuyên môn, điều đáng lưu ý là bệnh diễn tiến âm thầm. Nhiều bệnh nhân đến khám trong tình trạng đường huyết đã tăng cao kéo dài, tổn thương cơ quan đích (tim, mắt, thận) đã hình thành, nhưng không hề có triệu chứng rõ ràng từ đầu.

Nguyên nhân gây tiểu đường tuýp 2

Tiểu đường tuýp 2 có nguyên nhân phức tạp, đa yếu tố. Từ kinh nghiệm điều trị, bác sĩ Vũ Sơn chia các nguyên nhân thành ba nhóm chính:

1. Yếu tố di truyền: Người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc tiểu đường có nguy cơ cao hơn.

2. Lối sống không lành mạnh: Chế độ ăn nhiều đường, chất béo bão hòa, ít chất xơ và rau xanh; ít vận động thể chất.

3. Béo phì, đặc biệt là béo bụng: Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu dẫn đến đề kháng insulin.

Trong thực hành lâm sàng, phần lớn bệnh nhân mắc tiểu đường tuýp 2 đều có tiền sử thừa cân, béo phì, kèm theo lối sống ít vận động và chế độ ăn giàu năng lượng.

Triệu chứng tiểu đường tuýp 2 thường gặp

Tiểu đường tuýp 2 thường âm thầm, khó nhận biết sớm. Tuy nhiên, qua khám bệnh, tôi nhận thấy các dấu hiệu sau thường xuất hiện:

• Khát nước nhiều, tiểu nhiều, đặc biệt về đêm

• Mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân

• Nhìn mờ, vết thương lâu lành

• Ngứa da, nhiễm trùng da tái diễn

• Tê bì tay chân, đặc biệt vào ban đêm

Nếu có 2 trong số những triệu chứng này và kèm yếu tố nguy cơ, bạn nên tầm soát sớm để phát hiện bệnh kịp thời.

Hậu quả và biến chứng của tiểu đường tuýp 2

Là bác sĩ Vũ Sơn điều trị nhiều ca biến chứng nặng, tôi không thể không cảnh báo bạn về những hệ quả nguy hiểm của tiểu đường tuýp 2 nếu không kiểm soát tốt:

• Biến chứng tim mạch: Nhồi máu cơ tim, đột quỵ – nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân đái tháo đường.

• Biến chứng thận: Gây suy thận, phải chạy thận nhân tạo.

• Biến chứng mắt: Gây mù lòa do võng mạc bị tổn thương.

• Biến chứng thần kinh ngoại biên: Tê bì tay chân, cảm giác như kiến bò, bỏng rát.

• Biến chứng bàn chân: Lở loét, nhiễm trùng, hoại tử phải cắt cụt chi.

Tiểu đường tuýp 2 có chữa khỏi không?

Một câu hỏi tôi thường nhận được là: “Tiểu đường tuýp 2 có chữa khỏi không?”

Câu trả lời là KHÔNG thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát rất tốt. Người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, tuổi thọ bình thường nếu kiểm soát đường huyết đúng cách.

Điều trị không chỉ là uống thuốc, mà là cả một quá trình thay đổi lối sống lâu dài, bao gồm:

• Kiểm soát chế độ ăn uống

• Tăng cường vận động

• Giảm cân nếu thừa cân

• Dùng thuốc đúng liều, đúng thời điểm

• Tái khám định kỳ và theo dõi biến chứng

Phác đồ điều trị tiểu đường tuýp 2 từ góc nhìn bác sĩ

Tôi thường cá nhân hóa điều trị cho từng bệnh nhân theo các bước:

Bước 1: Đánh giá mức độ đường huyết và biến chứng

• Xét nghiệm HbA1c, glucose máu đói và sau ăn

• Đánh giá chức năng gan, thận, mỡ máu, mắt và tim mạch

Bước 2: Xây dựng kế hoạch điều trị ban đầu

• Điều chỉnh lối sống: ăn kiêng – tập luyện

• Bắt đầu thuốc hạ đường huyết dạng uống (metformin là lựa chọn đầu tay)

• Theo dõi sau 3 tháng, điều chỉnh liều hoặc phối hợp thuốc nếu cần

Bước 3: Kiểm soát biến chứng đi kèm

• Huyết áp, mỡ máu, aspirin dự phòng tim mạch nếu có chỉ định

Chế độ ăn cho người tiểu đường tuýp 2

Dinh dưỡng là yếu tố sống còn. Bác sĩ Vũ Sơn luôn nhấn mạnh bệnh nhân phải hiểu và áp dụng:

• Chia nhỏ bữa ăn: 4–6 bữa/ngày

• Hạn chế tinh bột: Ưu tiên tinh bột hấp thu chậm như yến mạch, khoai lang

• Tăng cường rau xanh, chất xơ

• Hạn chế đường, bánh kẹo, nước ngọt

• Giảm chất béo bão hòa, mỡ động vật

• Uống đủ nước, tránh rượu bia

Bài tập thể dục nào phù hợp cho bệnh nhân tiểu đường tuýp 2?

Tôi thường khuyên bệnh nhân tập luyện theo nguyên tắc: đều đặn – phù hợp thể trạng – duy trì lâu dài:

• Đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày

• Đạp xe, bơi lội, yoga

• Tập cơ nhẹ nhàng 2–3 buổi/tuần

Không nên tập quá sức, nhất là khi đang dùng thuốc hạ đường huyết có nguy cơ gây hạ đường máu.

Khi nào cần dùng insulin?

Tiểu đường tuýp 2 ban đầu thường không cần tiêm insulin. Tuy nhiên, có một số tình huống tôi buộc phải chỉ định:

• Đường huyết quá cao (glucose > 300 mg/dL)

• HbA1c > 9% và có triệu chứng rõ rệt

• Người bệnh có biến chứng nặng, thận suy, gan yếu

• Khi phối hợp nhiều loại thuốc uống không kiểm soát được đường huyết

Insulin không phải “giai đoạn cuối”, mà là một phần của điều trị tối ưu nếu chỉ định đúng.

Những sai lầm thường gặp của bệnh nhân tiểu đường tuýp 2

Tôi thường gặp các trường hợp tai biến vì bệnh nhân tự ý điều trị hoặc hiểu sai bệnh:

• Tự bỏ thuốc khi thấy đường huyết giảm

• Dùng thuốc Nam, thuốc lá không rõ nguồn gốc

• Chỉ tập trung điều trị đường huyết mà quên biến chứng

• Không đi khám định kỳ

• Sợ insulin nên trì hoãn điều trị

Mỗi bệnh nhân nên có bác sĩ đồng hành, không nên tự ý điều chỉnh phác đồ.

Tiểu đường tuýp 2 không phải là “án tử”. Tôi từng gặp những bệnh nhân sống khỏe mạnh, năng động hơn cả người bình thường sau 10–15 năm mắc bệnh, vì họ kiểm soát bệnh đúng cách ngay từ đầu.

Là bác sĩ Vũ Sơn, tôi mong rằng mỗi người trong chúng ta cần hiểu rõ bệnh, đi tầm soát sớm nếu có nguy cơ và đừng ngần ngại thay đổi lối sống ngay hôm nay.